Czym jest etyka buddyjska?

Czym jest etyka buddyjska?

Wszystko, co robimy, zmienia nas na lepsze lub na gorsze i kształtuje nasz charakter. Etyka w buddyzmie odzwierciedla ten fakt.

Jednak zmienia nas nie tyle to co robimy, lecz intencja lub motywacja, z jaką to robimy. Np daję żebrakowi 100zł, żeby się popisać albo dlatego, że mi szkoda człowieka i chcę się podzielić tym, co mam. W praktyce nasze intencje/motywacje są często mieszane (np chcę pomóc ale chcę się też popisać) – praktyka uważności prowadzi do stopniowego poznania i oczyszczenia naszych intencji.
Etyka buddyjska (sila) nie opiera się na konwencjach czy regułach danego społeczeństwa, grupy czy okresu. Nie jest to etyka konwencjonalna, nie musimy więc zachowywać się w konwencjonalny sposób, być grzeczni i spełniać oczekiwania wszystkich wobec nas, by być etycznymi.

Sila jest etyką naturalna tj opartą na psychologicznych i duchowych prawach i na karmie czyli jeśli robimy coś – z najkrócej mówiąc – pozytywną intencją (wypływającą ze stanu umysłu uważnego, empatycznego etc) to psychologiczne i duchowe konsekwencje będą też pozytywne. I odwrotnie – jeśli motywuje nas niechęć, nienawiść, zawiść, chciwość etc, to może odczujemy to na własnej skórze, a na pewno na własnym sumieniu.

W buddyźmie nie dzieli się czynów na złe i dobre, tylko na ,,zręczne” (pali: kusala – prowadzące do bardziej otwartego, szczęśliwego, jasnego umysłu) i ,,niezręczne” (pali: akusala- odcinające, izolujące nas, czyniące nas nieszczęśliwymi).

Nie są to więc zasady narzucone z zewnątrz, lecz praktyka, którą podejmujemy, jeśli widzimy jej sens i efekty.

Podstawowa zasada sila – nie czynienie szkody (ahimsa, non-violence). Wszystkie inne zasady wywodzą się z tej.

Zasady etyczne możemy podzielić na tyczące się ciała, mowy lub umysłu (to, co robimy, mówimy, myślimy/czujemy).

Ogólne zasady, których używamy inteligentnie w praktyce, trening etyczny, a nie przepisy czy nakazy, które zdejmują z nas odpowiedzialność za myślenie w konkretnych sytuacjach.

Dlaczego warto praktykować etykę?
·    J.w. wszystko, co robimy (mówimy/myślimy) ma wpływ na nas samych, na nasz umysł (karma). W zależności od naszego zachowania, możemy zmienić się na lepsze lub na gorsze, poprawić lub pogorszyć jakość swojego życia.

·    Nasze zachowanie wpływa też na innych. Praktykując etykę zaczynamy dostrzegać, że nie jesteśmy czymś oddzielnym od innych ludzi/istot. Zaczynamy rozpuszczać fundamentalną iluzję oddzielnego i trwałego ,,ja”. Zaczynamy dostrzegać głębokie połączenie z innymi i przepływ energii. Piękny symbol wyrażający to używany przez Buddę to tzw. sieć Indry – wyobraź sobie cały wszechświat pełen klejnotów zawieszonych w przestrzeni. A w każdym z nich widać odbicie WSZYSTKICH innych klejnotów.

·    Praktyka etyki wpływa na praktykę medytacji, jest jej podstawą. Im bardziej jesteśmy świadomi swojego zachowania na co dzień, tym głębiej, efektywniej i przyjemniej będziemy medytować.

·    Budda i każdy oświecony człowiek jest z natury doskonale etyczny. Możemy widzieć praktykę etyki jako prowadzącą do tego punktu. Budda nie musi się już starać, ale dla nas jest to trening – popełniamy błędy, przyznajemy do nich, uczymy się, wstajemy, otrzepujemy z kurzu i próbujemy znowu.

Pięć etycznych wskazówek buddyjskich (wskazań)

(pali)
Pānātipātā veramanī sikkhāpadam samādiyāmi
Adinnādānā veramanī sikkhāpadam samādiyāmi
Kāmesu micchācārā veramanī sikkhāpadam samādiyāmi
Musāvādā veramanī sikkhāpadam samādiyāmi
Surāmeraya majja pamādatthānā veramanī sikkhāpadam samādiyāmi

(tłumaczenie)
odstępuję od odbierania życia
odstępuję od brania tego co nie dane
odstępuję od krzywdzących zachowań seksualnych
odstępuję od fałszywej mowy
odstępuję od brania środków odurzających umysł
(wskazania pozytywne)
czyniąc dobro od serca, oczyszczam swoje ciało.
dając szczodrze i bezinteresownie, oczyszczam swoje ciało.
żyjąc prosto, w spokoju, z radością, oczyszczam swoje ciało.
mówiąc słowa prawdziwe, oczyszczam swoją mowę.
wyzwalając energię czystą i jasną, oczyszczam swój umysł.

Pięć wskazań – krótki komentarz
Ad. 1 Nie szkodzenie albo praktykowanie metta

Celowe szkodzenie czy przemoc wypływa z przekonania, moje ,,ja” jest lepsze niż ktoś inny. Wypływa z braku empatii i wyobraźni. Niezdolność do wczucia się w sytuację innego człowieka.

Ad. 2 Szczodrość / dawanie

Branie tego, co nie zostało nam dane opiera się na silnym poczuciu własnego ,,ja”. Z niego wypływa poczucie, że coś jest ,,moje”.

I odwrotnie, dawanie może nam dać poczucie, że granice między nami a drugą osobą się rozpuszczają.

Co i jak możemy dawać? (wg tradycji buddyjskiej)
·    Przedmioty, rzeczy
·    Czas, energię, myśli
·    Wiedzę, sztukę, naukę, kulturę
·    Odwagę czy nieustraszoną postawę – np uspokając swoją obecnością (możemy też ,,dawać” jakąkolwiek pozytywną cechę)
·    (Oddać) życie albo nadstawić karku
·    Dharmę (buddyzm)

Ile dawać?
Istnieje historia o mnichu buddyjskim, który wybrał się z wizytą do kobiety, która miała opinię bardzo skąpej. Podszedł do niej z mocno zaciśniętą pięścią i spytał, co by powiedziała, gdyby ktoś miał taką rękę. Ona odparła, że to byłaby deformacja. Wtedy on otworzył dłoń na całą szerokość i spytał się, co by powiedziała, gdyby ktoś na stałe miał taką rękę. Ona odparła, że to też byłaby deformacja. Mnich powiedział, że podobnie jest z dawaniem.

Jakie masz uczucie, kiedy coś komuś dajesz?
Jak się czujesz, kiedy coś dostajesz (np prezent)?
Czy czujesz czasem opór przed dawaniem?
Czy chcesz, żeby to, co dajesz, zostało docenione?
Jeśli nie jesteś w stanie dać od serca, to lepiej nie dawaj, bo potem możesz żałować.
Jak przyjmować, coś co jest nam dane?

Ad. 3 Rozwijanie zadowolenia z tego, co mamy

Co prawda ta wskazówka tyczy się seksu, ale rdzeń palijskiego słowa kamesu pochodzi od pożądania w ogóle. Możemy więc je zinterpretować szerzej jako unikanie nadmiernej stymulacji czy chorobliwego podniecenia w jakiejkolwiek formie (nowa komórka, ubranie, jedzenie, gry, hazard, etc).

Często pragniemy czegoś bardzo mocno, bo czujemy się, jakby nam czegoś wewnątrz brakowało. Aktywnością staramy się zatkać dziurę w sobie.

Ad. 4 Szczerość / prawdomówność

,,Tathagatha (Budda) to ten, który mówi, co robi i robi to, co mówi.”

Bez podstawowej szczerości / prawdomówności wśród ludzi nie powstałaby cywilizacja, społeczeństwo, nie rozwinąłby się handel etc mają więc one podstawowe znaczenie.

Jakie korzyści płyną z mówienia prawdy?
·    Widzimy siebie wyraźniej.
·    Inni wiedzą, że mogą nam ufać, więc pojawia się możliwość głębszej komunikacji.
·    Inne?

Szczerość to nie tylko nie mówienie oczywistych kłamstw, ale także nie przesadzanie w żadną stronę (np ,,wczoraj przyszło do Sanghaloki chyba ze sto osób!”) i precyzyjne wyrażanie się, odzwierciedlające rzeczywistość.

W jakich sytuacjach jest trudno być całkowicie szczerym?

,,Jeśli wiesz coś, co jest szkodliwe i nieprawdziwe, nie mów tego.
Jeśli wiesz coś, co jest pomocne i nieprawdziwe, nie mów tego.
Jeśli wiesz coś, co jest szkodliwe i prawdziwe, nie mów tego
Jeśli wiesz coś, co jest pomocne i prawdziwe, znajdź dobrą porę, by to powiedzieć.”
(Budda)

Ad 5 Odurzenie – uważność
Chodzi tu nie tylko środki odurzające w nadmiernych ilościach, lecz wszelkie zachowanie, szczególnie nałogowe, kiedy tracimy uważność (praca, telewizja, zakupy…).